Goede zorg, géén kwakzalverij

Door Els Brenninkmeijer

dinsdag 12 juni 2007

Een andere inrichting van de zorg en een mensgerichte benadering van patiënten is wat kinderarts Ines von Rosenstiel in het Amsterdamse Slotervaartziekenhuis nastreeft.
 "Een gezond ziekenhuis heeft rustplekken, aangename kleuren en het ruikt er prettig," vindt Ines von Rosenstiel. Foto United Photos/R. van Lonkhuijsen
Zo krijgen patiënten als aanvulling op de reguliere zorg onder andere yoga en aromatherapie aangeboden. Verwijten van kwakzalverij wijst ze van de hand. ‘Alle toegevoegde therapieën zijn zorgvuldig gekozen en wetenschappelijk onderbouwd.’

Onlangs kreeg Ines von Rosenstiel bezoek van de secretaris van de Vereniging tegen de Kwakzalverij. In een artikel in een medisch vakblad meende het bestuurslid te lezen dat Von Rosenstiel ontspanningsoefeningen aanprees om kanker sneller te genezen. De kinderarts kon hem geruststellen. ,,Vermindering van angst, pijn en stress heeft een gunstige uitwerking op de kwaliteit van leven van kankerpatiënten. Ik heb het niet over genezing.’’

Von Rosenstiel voert regelmatig dergelijke discussies, sinds ze drie jaar geleden aantrad als hoofd van de kinderafdeling in het Amsterdamse Slotervaartziekenhuis. Haar missie, waarvoor ze goedkeuring kreeg van het bestuur, is om de zorg en het gehele ziekenhuis volgens een andere filosofie vorm te geven.

Nieuwe, aanvullende therapieën zijn daar een onderdeel van. Op de kinderafdeling van het Slotervaart wordt gewerkt met ontspannende muziek en krijgen patiëntjes met chronische hoofd- en buikpijn yoga aangeboden of een cd met visualisatieoefeningen. Zes ziekenhuisafdelingen bieden aromaverneveling ter ontspanning tijdens een behandeling. Groepscursussen om stress te verminderen worden binnenkort ingevoerd. Drie kinderartsen hebben zich verdiept in hypnose. Ook babymassage hoort tegenwoordig bij de zorg op de kinderafdeling, net als ouder-kindcursussen over voeding, beweging en zelfbeeld ter bestrijding van obesitas bij kinderen. Doel van deze therapieën is angst, stress en pijn te verminderen.

Daarnaast wordt volgens de nieuwe filosofie, in medisch jargon ‘integratieve geneeskunde’ geheten, op holistische wijze de arts meer als een coach gezien en de patiënt als mederegisseur van zijn ziekte. ,,Vroeger zei de dokter: ‘u heeft deze aandoening en we gaan die zo en zo bestrijden.’ Wij vragen aan veel te dikke kinderen op onze obesitas-poli bijvoorbeeld: wat wil je het eerst doen? Begin je bijvoorbeeld met dagelijks een kwartier naar school fietsen om af te vallen? We willen van alles weten over hun achtergrond, hoe vaak ze alleen thuis zijn en hoe ze zichzelf vermaken, of ze buiten spelen of vriendjes hebben. Patiënten hebben zelf het heft in handen bij hun behandeling en zijn daardoor meer gemotiveerd.’’

Nog een verandering is dat geloof en culturele achtergrond van de patiënten in aanmerking worden genomen. Von Rosenstiel: ,,Stel dat iemand Sint Janskruid slikt tegen depressie. Dat blokkeert de werking van veel andere medicijnen, wat belangrijke informatie is. Veel mensen durven niet aan de dokter te vertellen dat ze zoiets innemen, want hij of zij zal het wel afwijzen.’’

Ook de inrichting van het Slotervaartziekenhuis zal op den duur aan het nieuwe concept worden aangepast, met bijvoorbeeld zachte pastelkleuren op de muren die voor een kalme, warme sfeer zorgen. Von Rosenstiel: ,,Zoveel mensen voelen zich onprettig in een ziekenhuis. Dat is te veranderen. Een gezond ziekenhuis heeft rustplekken, aangename kleuren en het ruikt er prettig.’’

Er zijn meer ziekenhuizen die onderdelen van deze filosofie toepassen. Het Martini Ziekenhuis in Groningen greep nieuwbouwplannen aan om kamers en gangen ‘helende’ kleuren te geven. De operatiekamers van het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven baden tegenwoordig in gedempt licht, prettig voor zowel arts als patiënt. In Nijmegen wil een kinderchirurg in het UMC St. Radboud Ziekenhuis aanvullende behandelingen, zoals die in het Slotervaart, gaan aanbieden op een polikliniek.

Het Amsterdamse ziekenhuis is echter het eerste ziekenhuis dat alle aspecten van de filosofie in het hele ziekenhuis wil invoeren. Von Rosenstiel heeft vijftien jaar voor deze missie uitgetrokken. Ze gaat voorzichtig te werk. ,,Toen ik hier net werkte dachten velen dat ik binnen een paar maanden reiki in het ziekenhuis zou invoeren. Ik wil een zorgvuldige selectie van aanvullende therapieën die bewezen en veilig zijn. Veel collega’s staan open voor nieuwe inzichten en ideeën, maar er zijn afdelingen met meer weerstand. Ik ga langs bij chirurgen, anesthesisten, en laat hen onderzoeksgegevens zien. Hard wetenschappelijk bewijs dat, bijvoorbeeld, een vermindering van angst bij de patiënt leidt tot een snellere wondgenezing.’’

Uit onderzoek blijkt dat kinderen zich beter voelen en minder bang zijn door bijvoorbeeld ontspannende muziek tijdens een pijnlijke behandeling. ,,Pijn doet het toch wel,’’ zegt Von Rosenstiel, ,,maar de ervaring is minder onprettig, voor het kind, maar ook voor de ouders en de arts. Wat is daar op tegen? Het is volgens mij geneeskunde zoals die hoort te zijn; gericht op genezing, maar ook op verzachten van de pijn en de nare ervaring van het ziek zijn.’’

Het helpt bij haar werk, zegt ze, dat ze jarenlang hoofd is geweest van een kinder-intensive care. ,,Collega’s nemen me daardoor serieus. Anders zouden ze mogelijk sceptischer zijn, minder open.’’ Veiligheid en wetenschappelijk bewezen effectiviteit van aanvullende behandelingen staan voorop. ,,Daarom onderschrijf ik ook de principes van de Vereniging tegen de Kwakzalverij.’’

De energieke kinderarts heeft altijd opengestaan voor andere, cultureel bepaalde benaderingen van de geneeskunde. Als student reisde ze naar Azië en Zuid-Amerika en regelde ter plekke korte stages in ziekenhuizen. In Kathmandu werkte ze tijdens een sabbatical year samen met een Tibetaanse arts. ,,Ik benaderde de ziektes op de westerse wijze, hij vanuit zijn eigen kennis en achtergrond. Heel leerzaam voor ons allebei.’’

Na die ervaring vertrok Von Rosenstiel naar Amerika, waar ze zich in het kinderziekenhuis in Boston kon verdiepen in de filosofie van ‘integratieve geneeskunde’. ,,Het is daar in verschillende ziekenhuizen ingevoerd. Je hoort daar niemand roepen over kwakzalverij.’’

„Weet je, het gaat er niet om of ik voor of tegen een bepaalde stroming of zoiets ben. Ik zal echt niet klakkeloos een aanvullende behandeling invoeren. Maar als bijvoorbeeld acupunctuur zou helpen tegen, ik noem maar wat, bijwerkingen van chemotherapie, waarom zouden we het dan tegenhouden?’’

Bij haar terugkeer naar Nederland stond voor Von Rosenstiel vast dat ze deze voor ons land tamelijk nieuwe filosofie wilde uitdragen. ,,Ik had ook een privé-kliniek aan een Amsterdamse gracht kunnen beginnen voor een select publiek. Maar ik wil liever dit concept in een ziekenhuis invoeren. Bepaalde ideeën en therapieën verdienen een plek in het hart van de reguliere zorg.’’

Voor meer informatie, zie:

www.nikim.nl

Meer informatie over het zorgproject voor kinderen in Derde Wereldlanden: www.medicalchecksforchildren.org

Wilt u het originele document inzien? 
Dan kunt u deze opvragen bij het Slotervaartziekenhuis.